Baanbrekend onderzoek naar vermijdbare ziekenhuisincidenten

MARQUET KRISTEL Eén op vier ongeplande opnames op intensieve zorgen kan vermeden worden. Dat blijkt uit onderzoek in de Limburgse ziekenhuizen door dr. Kristel Marquet (Universiteit Hasselt). De resultaten vormen een belangrijke aanzet om de zorgkwaliteit nog verder te kunnen verbeteren. De UHasselt-studie wordt gepubliceerd in Critical Care Medicine, één van de meest vooraanstaande tijdschriften ter wereld voor intensieve zorgen geneeskunde.

 

Een ongeplande opname op intensieve zorgen leidt tot een langere verblijfsduur en hoge kosten voor de ziekteverzekering. Bovendien heeft het een belangrijke impact op de patiënt en diens familie. Met haar UHasselt-doctoraatsonderzoek wilde dr. Kristel Marquet achterhalen hoeveel patiënten tijdens hun verblijf in het ziekenhuis ongepland werden opgenomen op intensieve zorgen. Ze bekeek ook hoeveel patiënten gedurende hun hospitalisatie geconfronteerd werden met een levensbedreigende situatie waarvoor de interne MUG opgeroepen moest worden. Dr. Marquet: “We onderzochten daarbij wat de oorzaak was: ging het om een onvermijdbare verwikkeling of was het toch een vermijdbaar incident? In een tweede fase bekeken we dan hoe deze incidenten in de toekomst vermeden kunnen worden.”

 

Het onderzoek werd gedurende 18 maanden uitgevoerd in zes Limburgse ziekenhuizen (Jessa Ziekenhuis, Ziekenhuis Oost-Limburg, AZ Vesalius, Sint-Franciscusziekenhuis, Ziekenhuis Maas & Kempen en het Sint-Trudoziekenhuis). Het is de eerste keer in België dat er een grootschalig onderzoek naar vermijdbare ziekenhuisincidenten werd uitgevoerd.

 

Resultaten

Een multidisciplinair team bestaande uit een arts, klinisch apotheker en verpleegkundige onderzocht in totaal 830 dossiers van patiënten met een ongeplande opname op intensieve zorgen of met een tussenkomst van de interne MUG. “Uit onze studie bleek dat 56% van de ongeplande opnames op intensieve zorgen of tussenkomsten van de interne MUG gerelateerd zijn aan een incident – het niet of niet correct toedienen van medicatie, om maar een voorbeeld te noemen. Ongeveer de helft van deze incidenten bleek vermijdbaar”, aldus dr. Marquet. “Een vierde van deze ongeplande opnames op intensieve zorgen of tussenkomsten van de interne MUG is dus gelinkt aan een vermijdbaar incident. Zij kunnen in de toekomst voorkomen worden door gerichte verbeteracties.”

 

“De resultaten van het onderzoek zijn vergelijkbaar met die van andere Europese studies. Maar de Limburgse ziekenhuizen zijn wel de eerste in ons land die door middel van dit onderzoek het voortouw nemen op vlak van kwaliteitsverbetering”, zegt prof. dr. Arthur Vleugels (UHasselt), promotor van het doctoraatsonderzoek.

 

Patiëntveiligheid

“Het verbeteren van patiëntveiligheid begint met het meten van vermijdbare incidenten”, aldus prof. dr. Neree Claes (UHasselt, copromotor). “Deze studie is dan ook de eerste stap om patiëntveiligheid aan te pakken.” Volgens prof. dr. Neree Claes toont dit onderzoek de nood aan verbetering aan. “Verbeteracties moeten zich richten op de vermijdbare veiligheidsincidenten. Dat kan door een gerichte aanpak van de oorzaken (o.a. procesmatig, middelen en menselijke factoren). De tweede stap is dan het uitwerken van verbeteracties om vervolgens het effect hiervan te meten. Voor zo’n effectmeting kunnen onze cijfers als nulmeting gebruikt worden”, zegt ze. “Vanuit de UHasselt gaan we alvast aan de slag door het aanbieden van opleidingen rond patiëntveiligheid zoals onze Trefdag Patiëntveiligheid, vaardigheidstrainingen en de verdere uitbouw van wetenschappelijk onderzoek. Te denken valt dan aan ons onderzoek naar de zgn. checklist voor veilige heelkunde.”

 

Volgens apr. Elke De Troy (UHasselt, copromotor) zijn verbeteracties op het gebied van medicatieveiligheid een prioriteit. “Vermijdbare incidenten zijn immers vaak gerelateerd aan de medicatietherapie van de patiënt”, zegt ze.

 

Verbetercultuur

“Een ongeplande opname op intensieve zorgen of de tussenkomst van de interne MUG is een belangrijke kwaliteitsindicator”, vertelt dr. Yves Breysem, ondervoorzitter van vzw HospiLim Plus en algemeen directeur van het Jessa Ziekenhuis. “Dit onderzoek bood de Limburgse ziekenhuizen de kans om de situatie in de ziekenhuizen in kaart te brengen en te komen tot een gezamenlijke uitbouw van een patiëntveiligheidscultuur en -beleid. Op basis van dit wetenschappelijk onderzoek kon elk ziekenhuis vervolgens gerichte verbeteracties opzetten”.

 

“Dit onderzoek bevestigt dat het onvoldoende snel opmerken van bepaalde risicofactoren of het niet tijdig reageren op waarschuwingstekens aanleiding kan geven tot dergelijke situaties”, aldus Dr. Luc Geutjens, actief binnen in vzw HospiLim en hoofdarts van het Sint-Franciscusziekenhuis. Met hun deelname aan dit onderzoek tonen de zes ziekenhuizen volgens Dr. Geutjens aan dat kwaliteit en patiëntveiligheid hoog op de agenda staan. “Niet alleen hebben zij hun actieve medewerking verleend om de onderzoekers volledige toegang te geven tot alle medische, verpleegkundige en farmaceutische gegevens. Daarnaast werden er op basis van tussentijdse terugkoppelingen al tal van verbeteracties gestart. Die acties richten zich vooral op medicatietoediening, het herkennen van achteruitgang van de gezondheidstoestand, de communicatie tussen zorgverleners, het gebruiken en implementeren van zorgrichtlijnen, standaardisatie van controles voor, tijdens en na operaties, etc. Deze verbetercultuur, die ook blijkt uit het feit dat alle Limburgse ziekenhuizen in een accreditatietraject zijn gestapt, kan alleen maar leiden tot betere zorg voor de patiënten.”

 

Verbeteracties binnen Jessa Ziekenhuis

“Uit het onderzoek blijkt dat vermijdbare incidenten vaak te maken hebben met medicatie incidenten”, vertelt prof. dr. Dirk Ramaekers, medisch directeur van het Jessa Ziekenhuis. “Bloedverdunners en antibiotica zijn de twee voornaamste groepen binnen deze categorie. Beiden vertegenwoordigen ze een vijfde van de vermijdbare medicatie incidenten. Na de bekendmaking van de resultaten in 2013 zijn we gestart met enkele verbeteracties omtrent medicatieveiligheid, zoals bijvoorbeeld de verdere optimalisatie van het antibioticagebeuren. Er werden duidelijke richtlijnen opgesteld in verband met het voorschrijven en toedienen van antibiotica. Wij voeren nu ook regelmatig steekproeven uit om ons antibioticabeleid verder intensief op te volgen.”

 

“Voor wat betreft de bloedverdunners werd er een uitgebreid verbetertraject opgestart in samenwerking met de apotheek en medische staf en dr. Kristel Marquet (Jessa Ziekenhuis/Uhasselt)”, voegt hij nog toe. “Een eerste stap was het actualiseren, uniformiseren en verder ontwikkelen van de richtlijnen voor het gebruik van bloedverdunners op basis van wetenschappelijk onderzoek. Verpleegkundigen, apotheekassistenten en apothekers werden verder getraind in het veilig gebruik van bloedverdunners. Bij patiënten met afwijkende stollingsparameters wordt er vaker beroep gedaan op een apotheker voor bijkomende opvolging en advies. En de verpakking van de bloedverdunners wordt gemarkeerd met een rode sticker om de zorgverleners attent te maken op het product en eventuele incidenten te voorkomen.”

Overzicht actueel nieuws