Metastasen

Uitzaaiingen of metastasen zijn in de oncologie kwaadaardige gezwellen die op een andere plaats optreden dan de oorspronkelijke plaats van het eerste ('primaire') gezwel. Het kunnen optreden van uitzaaiingen is een van de hoofdkenmerken van een kwaadaardige tumor (kanker).

Verspreidingsvormen

Uitzaaiingen kunnen optreden door verspreiding van kwaadaardige cellen op verschillende manieren:

• via het bloed (hematogene metastasering). Bij uitzaaiingen via het bloed vormen de uitzaaiingen zich vaak in het eerstvolgende doorstroomde orgaan - voor de darmen is dit de lever.
• via de lymfebanen (lymfogene metastasering). Bij uitzaaiingen via de lymfebanen ontstaan metastasen vooral in de lymfklieren die stroomafwaarts liggen van de tumor.
• door directe verspreiding in een holte, b.v. de buikholte.
• door versleping tijdens een onderzoek of behandeling, bijvoorbeeld na een diagnostische punctie (entmetastase).

Behandeling

Uitzaaiingen gaan meestal uit van een enkele cel die zich ergens vestigt en doorgroeit tot een nieuwe tumor. Omdat hierbij een vrij lange stille periode bestaat waarin de uitzaaiing nog te klein is om op te sporen door b.v. röntgenonderzoek of lichamelijk onderzoek, verkeren veel kankerpatiënten na de behandeling van de hoofdtumor jarenlang in onzekerheid.  Daarom wordt vaak na een operatie nog chemotherapie of nabestraling gegeven. Dat levert echter meestal geen garantie tegen recidief (i.e. terugkeer van de ziekte).

Bij de meeste kwaadaardige tumoren geldt dat als na 5 jaar geen recidief of terugkeer van de ziekte is opgetreden, de kans dat dit alsnog zal gebeuren erg klein wordt.